Bölünebilme Konu Anlatımı | Matematik

Bölünebilme

bolunebilme_gorseli

Konu hakkında Çözümlü Test için Tıklayınız.

2 İle Bölünebilme

Verilen bir sayının 2 ile tam olarak bölünebilmesi için son basamağının çift olması yani 0,2,4,6,8 olması gerekir. Eğer tek ise kalan 1’dir.

3 İle Bölünebilme

Verilen bir sayının 3 ile tam olarak bölünebilmesi için rakamlarının toplamı 3 veya 3’ün katı olmalıdır.

4 İle Bölünebilme

Verilen bir sayının 4 ile tam bölünebilmesi için son iki basamağının 4’e tam bölünmesi gerekir.

xyz sayısının 4 ile bölümünden kalan yz’ nin (son iki basamak) 4 ile bölümünden kalana eşittir.

5 İle Bölünebilme

Verilen bir sayının 5 ile tam olarak bölünebilmesi için son basamağının 0 ve ya 5 olması gerekir.
Not:Bir sayının 5 ile bölümünden kalan, o sayının birler basamağındaki rakamın 5 ile bölümünden kalana eşittir.

6 İle Bölünebilme:

Verilen bir sayının 6 ile tam bölünebilmesi için hem 2 hem de 3 ile tam bölünmesi gerekir.

Not: 6 ile bölünebilmede de görüldüğü gibi verilen bir sayının istenen sayıya tam olarak bölünebilmesi için bu sayıyı oluşturan aralarında asal sayılara da bölünmesi gerekir. Aralarında asal sayıların çarpımına da tam olarak bölünmesi gerekir.

ÖR: 15\to 3 ile 5 ; 30\to 3 ile 10 ; 12 \to 3 ile 4

7 İle Bölünebilme:

(n + 1) basamaklı a_{{n}}a_{{n-1}}.........a_{{4}}a_{{3}}a_{{2}}a_{{1}}a_{{0}} sayısının 7 ile tam bölünebilmesi için, k\in Z olmak üzere, (a_{{0}}+3a_{{1}}+2a_{{2}})-(a_{{3}}+3a_{{4}}+2a_{{5}})+...-...=7k olmalıdır.

Birler basamağı a_{{0}}, onlar basamağı a_{{1}}, yüzler basamağı a_{{2}}, … olan sayının (…a_{{5}}a_{{4}}a_{{3}}a_{{2}}a_{{1}}a_{{0}} sayısının) 7 ile bölümünden kalan

(a_{{0}}+3a_{{1}}+2a_{{2}})-(a_{{3}}+3a_{{4}}+2a_{{5}})+...-... işleminin sonucunun 7 ile bölümünden kalana eşittir.

Not: Sekiz basamaklı ABCDEFGH sayısının 7 ile bölümünden kalan,(H + 3 × G + 2 × F) – (E + 3 × D + 2 × C) + (B + 3 × A) işleminin sonucunun 7 ile bölümünden kalandır.

8 İle Bölünebilme:

Verilen bir sayının 8 ile tam bölünebilmesi içim son 3 basamağının 8 ile tam olarak bölünmesi gerekir.
4000, 3432, 84104 sayıları 8 ile tam bölünür.

Birler basamağı c, onlar basamağı b, yüzler basamağı a, … olan sayının (… abc sayısının) 8 ile bölümünden kalan c + 2 × b + 4 × a toplamının 8 ile bölümünden kalana eşittir.

9 İle Bölünebilme:

Bölünmesi istenen sayının rakamları toplamı 9 ve 9’un katı ise bu sayı 9’a tam bölünür.
Bir sayının 9 ile bölümünden kalan, o sayının rakamlarının toplamının 9 ile bölümünden kalana eşittir.

10 İle Bölünebilme:

Verilen bir sayının 10 ile tam olarak bölünebilmesi için son basamağının “0” olması gerekir.Bir sayının birler basamağındaki rakam o sayının 10 ile bölümünden kalandır.

11 İle Bölünebilme:

(n + 1) basamaklı a_{{n}}a_{{n-1}}.........a_{{4}}a_{{3}}a_{{2}}a_{{1}}a_{{0}} sayısının 11 ile tam bölünebilmesi için 
((a_{{0}}+a_{{2}}+a_{{4}}+...)-(a_{{1}}+a_{{3}}+a_{{5}}+...)...=11k ve k\in Z olmalıdır.

(n + 1) basamaklı a_{{n}}a_{{n-1}}.........a_{{4}}a_{{3}}a_{{2}}a_{{1}}a_{{0}} sayısının 11 ile bölümünden kalan
(a_{{0}}+a_{{2}}+a_{{4}}+...)-(a_{{1}}+a_{{3}}+a_{{5}}+...)... işleminin sonucunun 11 ile bölümünden kalana eşittir.

Not:4 ve 6 ile tam bölünen sayılar 4 × 6 = 24 ile tam bölünemeyebilir. Çünkü 4 ile 6 aralarında asal değildir.

BÖLEN KALAN İLİŞKİSİ
A, B, C, D, E, K_{{1}}, K_{{2}} uygun koşullarda birer doğal sayı olmak üzere,
A nın C ile bölümünden kalan K_{{1}} ve
B nin C ile bölümünden kalan K_{{2}} olsun.
Buna göre,
• A × B nin C ile bölümünden kalan K_{{1}} × K_{{2}} dir.
• A + B nin C ile bölümünden kalan K_{{1}} + K_{{2}} dir.
• A – B nin C ile bölümünden kalan K_{{1}}K_{{2}} dir.
• D × A nın C ile bölümünden kalan D × K_{{1}} dir.
 A^{E} nin C ile bölümünden kalan  (K_{1})^{E} dir.

Yukarıdaki işlemlerde kalan değerler bölenden (C den) büyük ise, tekrar C ile bölünerek kalan bulunur.Bir A doğal sayısı B × C ile tam bölünüyorsa A sayısı B ve C doğal sayılarıyla da bölünebilir. Fakat bu ifadenin karşıtı (A sayısı B ile ve C ile tam bölünüyorsa A sayısı B × C ile tam bölünür.) doğru olmayabilir.

ÇARPANLAR İLE BÖLÜM
• 144 sayısı 2 × 6 = 12 ile tam bölünür ve 144 sayısı 2 ile ve 6 ile de tam bölünür.
• 6 sayısı 2 ile ve 6 ile tam bölünür. Fakat 6 sayısı 2 × 6 = 12 ile tam bölünemez.

BİR TAM SAYININ TAM BÖLENLERİ

Bir tam sayının, asal çarpanlarının kuvvetlerinin çarpımı biçiminde yazılmasına bu sayının asal çarpanlarının kuvvetleri biçiminde yazılması denir.

a, b, c birbirinden farklı asal sayılar ve m, n, k pozitif tam sayılar olmak üzere,

A =  a^{m}.b^{n}.c^{k}  olsun.

Bu durumda aşağıdakileri söyleyebiliriz:
• A yı tam bölen asal sayılar a, b, c dir.
• A sayısının pozitif tam bölenlerinin sayısı,
(m + 1) × (n + 1) × (k + 1) dir.

• A sayısının pozitif tam bölenlerinin ters işaretlileri de negatif tam bölenidir.
• A sayısının tam sayı bölenleri sayısı,
             • 2 × (m + 1) × (n + 1) × (k + 1) dir.
             • A sayısının tam sayı bölenleri toplamı 0 (sıfır) dır.
             • A sayısının pozitif tam bölenlerinin toplamı,

                 \frac{ a^{m+1}-1}{a-1}.\frac{ a^{n+1}-1}{b-1}.\frac{ a^{k+1}-1}{c-1}

• A sayısının asal olmayan tam sayı bölenlerinin sayısı, A nın tam sayı bölenlerinin sayısından A nın asal bölenlerinin sayısı çıkarılarak bulunur.
• A nın asal olmayan tam sayı bölenleri toplamı (a + b + c) dir.
• A sayısından küçük A ile aralarında asal olan doğal sayıların sayısı,

A.\frac{a-1}{a}.\frac{b-1}{b}.\frac{c-1}{c} dir.

• A sayısının pozitif tam sayı bölenlerinin çarpımı:

\sqrt{A^{(m+1).(n+1).(k+1)}}    dir.

Kaynak: www.derscalisiyorum.com

Konu hakkında Çözümlü Test için Tıklayınız.

 

Yorum yapın